Bieżący numer
Numery archiwalne
O czasopiśmie
Cele i zakres
Wydawca
Kolegium Redakcyjne
Zasady etyczne
Indeksowanie i archiwizacja
Prawa autorskie, licencje i dostęp
Dla autorów
Wytyczne
Opłaty
Procedura recenzowania
Przygotowanie artykułu do publikacji
Korekty i sprostowania
Zasady etyczne
Prawa autorskie, licencje i dostęp
Kontakt
PRACA ORYGINALNA
Spór o metodę 2.0: Bitwa o duszę ekonomii między ekonomistami neoklasycznymi i heterodoksyjnymi
1
Wroclaw University of Economics and Business, Poland
Data nadesłania: 06-06-2025
Data ostatniej rewizji: 24-11-2025
Data akceptacji: 27-11-2025
Data publikacji: 30-09-2026
GNPJE 2026;327(3):84-110
SŁOWA KLUCZOWE
KODY KLASYFIKACJI JEL
STRESZCZENIE
Obecna dyskusja pomiędzy ekonomistami heterodoksyjnymi a ekonomistami neoklasycznymi ma w dużej mierze niekonstruktywny charakter. Celem artykułu jest uczynienie jej bardziej twórczą poprzez analizę historycznych sporów metodologicznych. Współczesna dyskusja stanowi kontynuację Methodenstreit pomiędzy Schmollerem a Mengerem, którzy przedstawili dwie konkurencyjne wizje ekonomii. Zasadnicze pytania pozostają niezmienne: Czy ekonomia powinna rozwijać się na wzór nauk przyrodniczych, czy raczej nauk humanistycznych? Czy powinna opierać się na dedukcyjnym, wolnym od wartości podejściu, zakorzenionym w indywidualizmie metodologicznym i modelu homo economicus, czy też na otwartym systemie uwzględniającym rolę wartości, holizm metodologiczny oraz koncepcję homo sapiens? Traktuję Methodenstreit jako punkt wyjścia do analizy kolejnych sporów metodologicznych w ekonomii, aby wykazać trwałość podstawowych osi konfliktu między ekonomią heterodoksyjną a neoklasyczną. Pokazuję, że spór ten koncentruje się wokół czterech fundamentalnych założeń metodologicznych, które definiują obie tradycje badawcze. Następnie wyjaśniam, w jaki sposób ekonomia neoklasyczna uzyskała dominującą pozycję w sporze o metodę. W zakończeniu przedstawiam normatywną koncepcję „sporu o metodę 2.0”, która ma służyć jako propozycja bardziej produktywnego dialogu między ekonomią heterodoksyjną a ekonomią neoklasyczną.
FINANSOWANIE
Niniejsza praca została sfinansowana z grantu wewnętrznego Wydziału Ekonomii i Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Numer grantu: MPK: B701210.
REFERENCJE (103)
1.
Angner E. [2019], We’re all behavioral economists now, Journal of Economic Methodology, 26 (3): 195–207, https://doi.org/10.1080/ 1350178X.2019.1625210.
2.
Backhouse R. E., Cherrier B. [2017], The age of the applied economist: the transformation of economics since the 1970s, History of Political Economy, 49: 1–33, https://doi.org/10.1215/001827....
3.
Becker G. S. [1976], The economic approach to human behavior, University of Chicago Press, Chicago.
4.
Becker G. S. [1993], Nobel lecture: the economic way of looking at behavior, Journal of Political Economy, 101 (3): 385–409, https:// doi.org/10.1086/261880.
6.
Bye R. T. [1924], Some recent developments of economic theory, in: Tugwell R. G. (ed.), The Trend of Economics: 269–300, Knopf, New York.
7.
Chester L., Jo T. (eds.) [2022], Heterodox economics: legacy and prospects, World Economics Association Books, Bristol.
8.
Clark J. M. [1924], The socializing of theoretical economics, in: Tugwell R. G. (ed.), The Trend of Economics: 71–102, Knopf, New York.
9.
Colander D. [2000], The death of neoclassical economics, Journal of the History of Economic Thought, 22 (2): 127–143, https://doi. org/10.1080/10427710050025330.
10.
Colander D. [2010], Moving beyond the rhetoric of pluralism: suggestions for an “inside-the-mainstream” heterodoxy, in: Garnett Jr R., Olsen E., Starr M. (eds.), Economic pluralism: 36–47, Routledge, London and New York.
11.
Colander D., Holt R., Barkley Rosser J. [2004], The changing face of mainstream economics, Review of Political Economy, 16 (4): 485–499, https://doi.org/10.1080/095382....
12.
Colander D., Su H. C. [2018], How economics should be done: essays on the art and craft of economics, Edward Elgar Publishing, Cheltenham and Northampton.
13.
Copeland M. A. [1924], Communities of economic interest and the price system, in: Tugwell R. G. (ed.), The Trend of Economics: 103–150, Knopf, New York.
14.
Davidson P. [2004], A response to King’s argument for pluralism, Post-Autistic Economics Review, 24: 2–5.
15.
Dequech D. [2007], Neoclassical, mainstream, orthodox, and heterodox economics, Journal of Post Keynesian Economics, 30 (2): 279–302, https://doi.org/10.2753/PKE016....
16.
Dobusch L., Kapeller J. [2012], Heterodox United vs. Mainstream City? Sketching a framework for interested pluralism in eco¬nomics, Journal of Economic Issues, 46 (4): 1035–1058, https://doi.org/10.2753/JEI002....
17.
Dow S.C. [1997], Methodological pluralism and pluralism of method, in: Salanti A., Screpanti E. (eds.), Pluralism in Economics: 89–104, Edward Elgar, Cheltenham and Northampton.
18.
Dow S.C. [2000], Prospects for the progress of heterodox economics, Journal of the History of Economic Thought, 22 (2): 157–170, https:// doi.org/10.1080/10427710050025367.
19.
Dow S.C. [2004], Structured pluralism, Journal of Economic Methodology, 11 (3): 275–290, https://doi.org/10.1080/135017... 42000252965.
20.
Dow S.C. [2012], Foundations for new economic thinking: a collection of essays, Palgrave Macmillan, Basingstoke.
21.
Dow S.C. [2013], Formalism, rationality, and evidence: the case of behavioural economics, Erasmus Journal for Philosophy and Economics, 6 (3): 26–43, https://doi.org/10.23941/ejpe.....
22.
Earl P. E. [2010], Economics fit for the Queen: a pessimistic assessment of its prospects, Prometheus, 28 (3): 209–225, https://doi. org/10.1080/08109028.2010.511773.
23.
Earl P. E., Peng T. C. [2012], Brands of economics and the Trojan horse of pluralism, Review of Political Economy, 24 (3): 451– 467, https://doi.org/10.1080/095382....
24.
Earle J., Moran C., Ward-Perkins Z. [2016], The econocracy: the perils of leaving economics to the experts, Manchester University Press, Manchester.
25.
Feyerabend P. [1975], Against method: outline of an anarchistic theory of knowledge, Verso, London.
26.
Fischer L., Hasell J., Proctor J. C., Uwakwe D., Ward-Perkins Z., Watson C. (eds.) [2017], Rethinking economics, Routledge, Tay¬lor & Francis Group, London and New York.
27.
Garnett R. F. [2006], Paradigms and pluralism in heterodox economics, Review of Political Economy, 18 (4): 521–546, https://doi. org/10.1080/09538250600915725.
28.
Giere R. N. [2006], Perspectival pluralism, in: Kellert S.H., Longino H. E., Waters K. C. (eds.), Scientific Pluralism: 26–41, Univ. of Minnesota Press, Minneapolis.
29.
Gigerenzer G., Berg N. [2010], As-if behavioral economics: neoclassical economics in disguise?, History of Economic Ideas, 18 (1): 133–165, https://doi.org/10.1400/140334.
30.
Gräbner C., Strunk B. [2020], Pluralism in economics: its critiques and their lessons, Journal of Economic Methodology, 27 (4): 311–329, https://doi.org/10.1080/135017....
31.
Hausman D., McPherson M., Satz D. [2016], Economic analysis, moral philosophy, and public policy, Cambridge University Press, Cam¬bridge.
32.
Hein E. [2023], Macroeconomics after Kalecki and Keynes: post-Keynesian foundations, Edward Elgar Publishing, Cheltenham and Northampton.
33.
Hicks J. R. [1937], Mr. Keynes and the “classics”; a suggested interpretation, Econometrica, 5 (2): 147–159, https://doi.org/ 10.2307/1907242.
34.
Hodgson G. M. [2000], What is the essence of institutional economics?, Journal of Economic Issues, 34 (2): 317–329, https://doi. org/10.1080/00213624.2000.11506269.
35.
Hodgson G. M. [2001], How economics forgot history: the problem of historical specificity in social science, Routledge, London.
36.
Hodgson G. M. [2004], The evolution of institutional economics, Routledge, London.
37.
Hodgson G. M. [2007], Evolutionary and institutional economics as the new mainstream?, Evolutionary and Institutional Economics Review, 4 (1): 7–25, https://doi.org/10.14441/eier.....
38.
Hodgson G. M. [2012], On the limits of rational choice theory, Economic Thought, 1 (1): 94–108.
39.
Hodgson G. M. [2019], Is there a future for heterodox economics? Institutions, ideology and a scientific community, Edward Elgar Pub¬lishing, Cheltenham and Northampton.
40.
Hodgson G. M., Mäki U., McCloskey D.N. [1992], Plea for a pluralistic and rigorous economics, American Economic Review, 82 (2): xxv.
41.
Hutchison T. [1973], Some themes from investigations into method, in: Hicks J. R., Weber W. (eds.), Carl Menger and the Austrian School of Economics: 15–37, Oxford University Press, Oxford.
42.
Infante G., Lecouteux G., Sugden R. [2016], Preference purification and the inner rational agent: a critique of the conventional.
43.
wisdom of behavioural welfare economics, Journal of Economic Methodology, 23 (1): 1–25, https://doi.org/10.1080/135017....
45.
Kahneman D., Knetsch J. L., Thaler R. [1986], Fairness as a constraint on profit seeking: entitlements in the market, American Economic Review, 76 (4): 728–741.
46.
Kapeller J. [2013], ‘Model-platonism’ in economics: on a classical epistemological critique, Journal of Institutional Economics, 9 (2): 199–221, https://doi.org/10.1017/S17441....
47.
Keynes J. N. [1891], The scope and method of political economy, Macmillan, London.
48.
King J. E. [2012], Post Keynesians and others, Review of Political Economy, 24 (2): 305–319, https://doi.org/10.1080/095382....
49.
Kjosavik D. J. [2003], Methodological individualism and rational choice in neoclassical economics: a review of institutionalist critique, Forum for Development Studies, 30 (2): 205–245, https://doi.org/10.1080/080394....
50.
Knight F. H. [1924], The limitations of scientific method in economics, in: Tugwell R.G. (ed.), The Trend of Economics: 229–267, Knopf, New York.
51.
Knight F. H. [1925], Fact and metaphysics in economic psychology, American Economic Review, 15 (2): 247–266.
52.
Koopmans T. C. [1947], Measurement without theory, The Review of Economics and Statistics, 29 (3): 161–172, https://doi.org/10.2307/192862....
53.
Kuhn T. [1970], The structure of scientific revolutions, University of Chicago Press, Chicago.
54.
Kvangraven I., Alves C. [2019], Heterodox economics as a positive project: revisiting the debate, ESRC GPID Research Network Working Paper No. 19, https://gpid.univie.ac.at/wp-c... (accessed on 12.06.2026).
55.
Lakatos I. [1980], The methodology of scientific research programmes, Philosophical Papers Volume 1, Cambridge University Press, Cambridge.
56.
Larue L. [2022], A defense of reasonable pluralism in economics, Journal of Economic Methodology, 29 (4): 294–308, https://doi.org/10.1080/135017....
57.
Lavoie M. [2022], Post-Keynesian economics: new foundations, Edward Elgar Publishing, Cheltenham and Northampton.
59.
Lawson T. [2002], Should economics be an evolutionary science? Veblen’s concern and philosophical legacy, Journal of Economic Issues, 36 (2): 279–292, https://doi.org/10.1080/002136....
61.
Lawson T. [2006], The nature of heterodox economics, Cambridge Journal of Economics, 30 (4): 483–505, https://doi.org/10.1093/cje/be....
62.
Lawson T. [2013], What is this ‘school’ called neoclassical economics?, Cambridge Journal of Economics, 37 (5): 947–983, https://doi.org/10.1093/cje/be....
63.
Lee F. S. [2012], Heterodox economics and its critics, Review of Political Economy, 24 (2): 337–351, https://doi.org/10.1080/095382....
64.
Louzek M. [2011], The battle of methods in economics: The classical Methodenstreit – Menger vs. Schmoller, American Journal of Economics and Sociology, 70 (2): 439–463, https://doi.org/10.1111/j.1536....
65.
Mäki U. [1997], Universals and the Methodenstreit: a re-examination of Carl Menger’s conception of economics as an exact science, Studies in History and Philosophy of Science, 28 (3): 475–495, https://doi.org/10.1016/S0039-....
66.
Mearman A., Berger S., Guizzo D. [2023], What is heterodox economics? Insights from interviews with leading thinkers, Journal of Economic Issues, 57 (4): 1119–1141, https://doi.org/10.1080/002136....
67.
Menger C. [1976] [1871], Principles of economics, New York University Press, New York.
68.
Menger C. [1985] [1883], Investigations into the method of the social sciences, New York University Press, New York.
69.
Mill J. S. [1836], On the definition of political economy; and on the method of investigation proper to it, London and Westminster Review, 4: 120–164.
70.
Mills F. C., Hollander J. C., Viner J., Wilson E. B., Mitchell W. C., Taussig F. W., Adams J. D., Black T. S., Cobb J. C. [1928], The present status and future prospects of quantitative economics. Round Table Discussion, American Economic Review, 18 (1): 28–45.
71.
Mirowski P. [1989], More heat than light: economics as social physics, physics as nature’s economics, Cambridge University Press, Cambridge.
72.
Mitchell W. C. [1925], Quantitative analysis in economic theory, American Economic Review, 15 (1): 1–12.
73.
Mongin P. [2006], Value judgments and value neutrality in economics, Economica, 73 (290): 257–286, https://doi.org/10.1111/ j.1468-0335.2006.00501.x.
74.
North D. C. [1990], Institutions, institutional change and economic performance, Cambridge University Press, Cambridge.
75.
Osmani S.R. [2019], Rationality, behavioural economics and Amartya Sen, Journal of Human Development and Capabilities, 20 (2): 162–180, https://doi.org/10.1080/194528....
76.
Ostapiuk A. [2021], The eclipse of value-free economics. The concept of multiple self versus homo economicus, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław.
77.
Ostapiuk A. [2024], Neoclassical economics’ immunisation strategies against behavioural economics: Popper’s perspective. Gos¬podarka Narodowa. The Polish Journal of Economics, 320 (4): 51–73, https://doi.org/10.33119/GN/19....
78.
Ostapiuk A. [2026a], The unchanging soul of neoclassical economics. Lakatosian perspective on Becker’s economic approach. Panoeconomicus, 73 (4): 511–541, https://doi.org/10.2298/PAN240....
79.
Ostapiuk A. [2026b], Heliocentric economics: a middle ground between neoclassical monism and heterodox pluralism, Ekonomista, (2): 141–171, https://doi.org/10.52335/ekon/....
80.
Robbins L. [1932], An essay on the nature and significance of economic science, Macmillan, London.
81.
Robbins L. [1935], An essay on the nature and significance of economic science (2nd ed), Macmillan, London.
82.
Rodrik D. [2015], Economics rules: why economics works, when it fails, and how to tell the difference, Oxford University Press, Oxford.
83.
Rutherford M. [2011], The institutionalist movement in American economics, 1918–1947: science and social control, Cambridge Uni¬versity Press, New York.
84.
Shionoya Y. (ed.) [2001], The German Historical School: the historical and ethical approach to economics, Routledge, London and New York.
85.
Schmoller G. [1874], Über einige Grundfragen des Rechts und der Volkswirtschaft, Part One, Jahrbücher für Nationalökonomie und Statistik, 23: 225–349.
86.
Schmoller G. [1883], Zur Methodologie der Staats- und Sozialwissenschaften, Jahrbuch für Gesetzgebung, Verwaltung und Volk¬swirtschaft im Deutschen Reich, 7 (3): 975–94.
87.
Schmoller G. [1894], The idea of justice in political economy, Annals of the American Academy of Political and Social Science, 4 (5): 697–737, https://doi.org/10.1177/000271....
88.
Schmoller G. [1904], Über einige Grundfragen der Sozialpolitik und der Volkswirtschaftslehre, Duncker & Humblot reprints, Leipzig.
89.
Schmoller G. [1964] [1888], Schmoller on Roscher, in: Spiegel H. W. (ed.), The Development of Economic Thought: 221–236, Wiley, New York.
90.
Schumpeter J. A. [1972], A history of economic analysis, Allen and Unwin, London.
91.
Sent E. M. [2004], Behavioral economics: how psychology made its (limited) way back into economics, History of political economy, 36 (4): 735–760, https://doi.org/10.1215/001827....
92.
Simon H. A. [1957], Administrative behavior: a study of decision-making processes in administrative organization (2nd ed), Macmillan, New York.
93.
Stigler G. J., Becker G. S. [1977], De gustibus non est disputandum, American Economic Review, 67 (2): 76–90.
94.
Thaler R. H. [2015], Misbehaving: the making of behavioral economics, W. W. Norton & Company, New York.
95.
Thaler R. H., Sunstein C. R. [2008], Nudge: improving decisions about health, wealth, and happiness, Yale University Press, New Haven.
96.
Veblen T. [1898], Why is economics not an evolutionary science?, The Quarterly Journal of Economics, 12 (4): 373–397, https:// doi.org/10.2307/1882952.
97.
Veblen T. [1961] [1919], The place of science in modern civilisation and other essays, Russell & Russell, New York.
98.
Veblen T. [2017a] [1914], The instinct of workmanship and the state of the industrial arts, Routledge, New York.
100.
Williamson O. E. [1985], The economic institutions of capitalism, Free Press, New York.
101.
Williamson O. E. [2000], The new institutional economics: taking stock, looking ahead, Journal of Economic Literature, 38 (3): 595–613, https://doi.org/10.1257/jel.38....
102.
Wolfe A. B. [1924], Functional economics, in: Tugwell R. G. (ed.), The Trend of Economics: 443–482, Knopf, New York.
103.
Yonay Y. P. [1998], The struggle over the soul of economics: institutionalist and neoclassical economists in America between the wars, Princeton University Press, Princeton.
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| eISSN: | 2300-5238 |
"Digitalizacja czasopisma Gospodarka Narodowa", sfinansowanego ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczonych na działalność upowszechniającą naukę, w ramach umowy nr 555/P-DUN/2018.
© 2006-2026 Journal hosting platform by Bentus
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
