PL EN
PRACA ORYGINALNA
Zmiany luki VAT w Polsce: rola czynników koniunkturalnych i strukturalnych
 
Więcej
Ukryj
1
Katedra Ekonomii Stosowanej, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Polska
Data nadesłania: 12-01-2021
Data ostatniej rewizji: 21-09-2021
Data akceptacji: 04-01-2022
Data publikacji: 31-03-2022
 
GNPJE 2022;309(1):44–65
 
SŁOWA KLUCZOWE
KODY KLASYFIKACJI JEL
STRESZCZENIE
W niniejszym artykule podjęto próbę dekompozycji zmian luki VAT w Polsce na części wynikające z działania czynników o charakterze koniunkturalnym i strukturalnym. W tym celu zaproponowano alternatywną względem stosowanych w literaturze metodę jej kwantyfikacji. Łączy ona trzy tradycje modelowania dochodów podatkowych: metodę rozbieżności, metodę szacowania elastyczności dochodów podatkowych oraz tzw. metody wskaźnikowe. Z racji ekonometrycznego charakteru metoda pozwala na oszacowanie zmian luki przy kontroli stanu koniunktury i tym samym oczyszczenie ich z wpływu czynników cyklicznych. Otrzymane wyniki wskazują, że trajektoria luki VAT w Polsce jest efektem działania zarówno czynników koniunkturalnych, jak i strukturalnych. Ich relatywne znaczenie zmieniało się jednak w czasie. Począwszy od światowego kryzysu finansowego większą rolę w determinowaniu zmian luki VAT zaczęły odgrywać czynniki strukturalne, zarówno w przypadku jej wzrostu w latach 2008–2012, jak i spadku w latach 2015–2018. Tym niemniej, nawet w latach 2012–2015, kiedy to luka osiągnęła najwyższy poziom w analizowanym okresie, ponad 40% jej wzrostu w stosunku do okresu sprzed kryzysu finansowego można wytłumaczyć pogorszeniem koniunktury. Z kolei zmniejszenie luki odnotowane w latach 2016–2018 wynikało – zgodnie z otrzymanymi szacunkami – w około 20% z działania czynników o charakterze koniunkturalnym. Bez procyklicznego spadku luka ukształtowałaby się pod koniec próby na poziomie ok. 12–14% zamiast 10%.
 
REFERENCJE (49)
1.
Bajada C. [2003], Business Cycle Properties of the Legitimate and Underground Economy in Australia, The Economic Record, 79 (247): 397–411.
 
2.
Bajada C., Schneider F. [2005], The Shadow Economies of the Asia-Pacific, Pacific Economic Review, 10 (3): 379–401.
 
3.
Bierens H., Martins L. [2010], Time-varying cointegration, Econometric Theory, 26 (5): 1453–1490.
 
4.
Boschi M., d’Addona S. [2019], The Stability of Tax Elasticities over the Business Cycle in European Countries, Fiscal Studies, 40 (2): 175–210.
 
5.
Brondolo J. [2009], Collecting Taxes During an Economic Crisis: Challenges and Policy Options, IMF Staff Position Note 09/17, https://www.imf.org/external/p....
 
6.
Breusch T. [2005], The Canadian underground economy: An examination of Giles and Tedds, Canadian Tax Journal, 53 (2): 367–391.
 
7.
Buckland S., Burnham K., Augustin N. [1997], Model selection: an integral part of inference, Biometrics, 53 (2): 603–618.
 
8.
Cagan P. [1958], The demand for currency relative to the total money supply, Journal of Political Economy, 66 (1): 34–46.
 
9.
Dell’Anno R., Schneider F. [2003], The shadow economy of Italy and other OECD countries: what do we know?, Journal of Public Finance and Public Choice, 21 (2–3): 223–245.
 
10.
Dudine P., Jalles J. T. [2018], How buoyant is the tax system? New evidence from a large heterogeneous panel, Journal of International Development, 30 (6): 961–991.
 
11.
Durán-Cabré J. M., Esteller-Moré A., Salvadori L. [2020], Cyclical Tax Enforcement, Economic Inquiry, 58 (4): 1874–1893.
 
12.
Edwards A., Schwab C., Shevlin T. [2016] Financial Constraints and Cash Tax Savings, The Accounting Review,91 (3): 859–881.
 
13.
Engle R., Granger C. W. [1987], Co‑integration and error correction representation, estimation and testing, Econometrica, 55 (2): 251–276.
 
14.
Frey B., Weck H. [1983], Estimating the shadow economy: a “naïve” approach, Oxford Economic Papers, 35 (1): 23–44.
 
15.
Frey B., Weck-Hanneman H. [1984], The Hidden Economy as an “unobserved” Variable, European Economic Review, 26 (1–2): 33–53.
 
16.
Gemmell N., Hasseldine J. [2012], The tax gap: a methodological review, Advances in Taxation, 20: 203–231.
 
17.
Gemmell N., Hasseldine J. [2015], Taxpayers’ Behavioural Responses and Measures of Tax Compliance “Gaps”: A Critique and a New Measure, Fiscal Studies, 35 (3): 275–296.
 
18.
Giles D. [1999], Measuring the Hidden Economy: Implications for Econometric Modelling, Economic Journal, 109 (456): 370–380.
 
19.
Giles D., Tedds L. [2002], Taxes and the Canadian underground economy, Canadian Tax Paper, 106.
 
20.
Giles D., Tedds L., Gugsa W. [2002], The Canadian underground and measured economies, Applied Economics, 34 (18): 2347–2352.
 
21.
Gutmann P. [1977], The Subterranean Economy, Financial Analysts Journal, 33 (6): 26–27.
 
22.
Johansen S. [1988], Statistical Analysis of Cointegration Vectors, Journal of Economic Dynamics and Control, 12 (2–3): 231–254.
 
23.
Kaufmann D., Kaliberda A. [1996], Integrating the unofficial economy into the dynamics of post socialist economies: a framework of analyses and evidence, [w]: Kaminski B. (red.), Economic Transition in Russia and the New States of Eurasia, M. E. Sharpe, London.
 
24.
Komisja Europejska [2013], Study to quantify and analyse the VAT Gap in the EU-27 Member States, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
25.
Komisja Europejska [2014], Update Report to the Study to quantify and analyse the VAT Gap in the EU-27 Member States, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
26.
Komisja Europejska [2015], Study to quantify and analyse the VAT Gap in the EU Member States: 2015 Report, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
27.
Komisja Europejska [2016a], Study and Reports on the VAT Gap in the EU-28 Member States: 2016 Final Report, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
28.
Komisja Europejska [2016b], The Concept of Tax Gaps: Report on VAT Gap Estimation, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
29.
Komisja Europejska [2017], Study and Reports on the VAT gap in the EU-28 Member States: 2017 Final Report, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
30.
Komisja Europejska [2018a], The Concept of Tax Gaps: Corporate Income Tax Gap Estimation Methodologies, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
31.
Komisja Europejska [2018b], Study and Reports on the VAT gap in the EU-28 Member States: 2018 Final Report, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
32.
Komisja Europejska [2019], Study and Reports on the VAT gap in the EU-28 Member States: 2019 Final Report, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
33.
Komisja Europejska [2020], Study and Reports on the VAT gap in the EU-28 Member States: 2020 Final Report, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
34.
Konopczak K. [2020], Kwantyfikacja zmian luki VAT: podejście ekonometryczne, Gospodarka Narodowa. The Polish Journal of Economics, 2: 25–42.
 
35.
Konopczak K., Łożykowski A. [2021], Efekt fiskalny uszczelniania systemu podatkowego w Polsce: próba oszacowania w zakresie podatku CIT, Ekonomista, 1: 25–55.
 
36.
Koop G., León-González R., Strachan R. [2011], Bayesian Inference in a Time Varying Cointegration Model, Journal of Econometrics, 165 (2): 210–220.
 
37.
Nerudova D., Dobranschi M. [2019], Alternative method to measure the VAT gap in the EU: Stochastic tax frontier model approach, PLoS ONE, 14 (1): 1–38.
 
38.
Park J., Hahn [1999], Cointegrating Regression with Time Varying Coefficients, Econometric Theory, 15 (5): 664–703.
 
39.
Pesaran H. M., Timmermann A. [2007], Selection of estimation window in the presence of breaks, Journal of Econometrics, 137: 495–510.
 
40.
Pesaran M. H., Shin Y. [1999], An Autoregressive Distributed Lag Modelling Approach to Cointegration Analysis, [w]: Strom S. (red.), Econometrics and Economic Theory in the 20th Century: The Ragnar Frisch Centennial Symposium, Cambridge University Press.
 
41.
Pesaran M. H., Shin Y., Smith R. J. [2001], Bounds testing approaches to the analysis of level relationships, Journal of Applied Econometrics, 16 (3): 289–326.
 
42.
Poghosyan T. [2011], Assessing the Variability of Tax Elasticities in Lithuania, IMF Working Paper, 270.
 
43.
Richardson G., Taylor G., Lanis R. [2015], The impact of financial distress on corporate tax avoidance spanning the global financial crisis: Evidence from Australia, Economic Modelling, 44: 44–53.
 
44.
Sancak C., Velloso R., Xing J. [2010], Tax Revenue Response to the Business Cycle, IMF Working Paper, 71.
 
45.
Reckon [2009], Study to quantify and analyse the VAT gap in the EU-25 Member States, https://ec.europa.eu/taxation_....
 
46.
Schneider F. [2005], Shadow economies around the world: what do we really know?, European Journal of Political Economy, 21 (3): 598–642.
 
47.
Schneider F., Bühn A. [2013], Estimating the Size of the Shadow Economy: Methods, Problems and Open Questions, CESifo Working Paper, 4448.
 
48.
Tanzi V. [1980], The underground economy in the United States: estimates and implications, Banca Nazionale del Lavoro Working Paper, 135.
 
49.
Tanzi V. [1983], The underground economy in the United States: annual estimates, 1930–1980, IMF Staff Paper, 30.
 
eISSN:2300-5238